Η ζωή είναι δική τους
Η ζωή είναι δική τους
Πότε μπορούμε πραγματικά να πούμε ότι σώσαμε ένα ζώο;
Όταν το παίρνουμε από τον δρόμο;
Όταν είναι πλέον "ασφαλές" και ταϊσμένο;
Ή όταν του προσφέρουμε μια ζωή που αξίζει να ζει;
Η διάσωση δεν είναι πάντα σωτηρία
Όταν παίρνουμε ένα ζώο από τον δρόμο, πιστεύουμε πως σίγουρα του σώσαμε την ζωή.
Δεν είναι πάντα έτσι όμως...
Γιατί μπορεί να ξεκινάμε με τις καλύτερες προθέσεις να το βοηθήσουμε, να το γλιτώσουμε από τους κινδύνους, αλλά πολύ συχνά τα πράγματα εξελίσσονται διαφορετικά.
Το οδηγούμε (άθελά μας) σε μια ζωή χειρότερη από αυτή που ζούσε, μεταφέροντας απλά τις δυσκολίες του σε άλλο χώρο.
Η πικρή αλήθεια
Σκύλοι σε απομόνωση, κλουβιά, αλυσίδες, ταράτσες, μπαλκόνια, γκαράζ, αποθήκες, χωράφια, εξοχικά, παράγκες, κοτέτσια.
Υιοθεσίες σε σπίτια εντελώς ακατάλληλα, επιστροφές, αλλαγές, σκύλοι που γίνονται “μπαλάκια” από τη μία φιλοξενία στην άλλη, φιλοξενίες που παρατείνονται, αναμονή και αβεβαιότητα.
Ειδικοί και μη που δίνουν συμβουλές χωρίς να γνωρίζουν πραγματικά από συμπεριφορές και χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες και την ιδιαιτερότητα του κάθε ζώου. Πληθώρα παραπληροφόρησης στο ίντερνετ, πρόχειρες και γενικευμένες συμβουλές, λύσεις που εφαρμόζονται χωρίς να εξετάζεται η συγκεκριμένη περίπτωση και συχνά κάνουν τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα.
Και γάτες που επίσης τις κλείνουν σε κλουβιά, τις χτυπούν, τις δένουν, τις κάνουν μπάνιο κάθε μέρα, τις αφήνουν νηστικές για να κυνηγούν ποντίκια, τις πετάνε μέσα σε νερό για τιμωρία.
Τις τιμωρούν με διάφορους τρόπους επειδή ξύνουν, ανεβαίνουν κάπου, γρατζουνάνε όταν παίζουν και επίσης επειδή πάνε τουαλέτα εκτός άμμου, χωρίς να αναζητούν την αιτία.
Τις πιέζουν να τις χαϊδέψουν ή να τις πάρουν αγκαλιά ενώ δεν θέλουν.
Τους στερούν τη δυνατότητα εξερεύνησης, τις αποκλείουν από ψηλά σημεία και κρυψώνες.
Τις βγάζουν με το ζόρι ή τις εμποδίζουν να κρυφτούν ή να φύγουν όταν το χρειάζονται ή όταν φοβούνται.
Τις αναγκάζουν να φορούν κολάρο ή σαμαράκι βόλτας, παρά την έντονη αντίδρασή τους και τις εκθέτουν ξανά και ξανά σε καταστάσεις που τις φοβίζουν, χωρίς να μπορούν να απομακρυνθούν.
Τους κόβουν τα νύχια στερώντας τους ένα σημαντικό φυσικό μέσο άμυνας, αναρρίχησης και αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον τους.
Τους φορούν ρούχα, παπούτσια και πολλά άλλα που τους προκαλούν μεγάλη δυσφορία και άγχος και επιμένουν, θεωρώντας ότι θα συνηθίσουν ή ότι είναι για το καλό τους.
Όλα αυτά είναι πραγματικά περιστατικά που έχω δει από κοντά, αλλά και περιπτώσεις που μου έχουν μεταφερθεί (αληθινές μαρτυρίες), όλα αυτά τα χρόνια που ασχολούμαι με την εκπαίδευση ζώων συντροφιάς και τα μαθήματα φιλοζωίας στα σχολεία.
Αναφέρω αναλυτικά κάποια γιατί συμβαίνουν πάρα πολύ συχνά και πολλές φορές δεν τα αντιλαμβανόμαστε ή δεν τα θεωρούμε πρόβλημα.
Ειδικά για τις γάτες, υπάρχει η αντίληψη ότι από τη στιγμή που υιοθετούνται ή φιλοξενούνται σε ένα σπίτι, είναι αυτονόητο ότι περνούν καλά.
Μόνο επιβίωση...
Όταν αφαιρούμε από τα ζώα την ελευθερία, τα μέσα και τις επιλογές με τα οποία μπορούν να προστατευθούν, να αμυνθούν, να απομακρυνθούν και να αλληλεπιδράσουν με το περιβάλλον τους (να ζήσουν φυσιολογικά δηλαδή), τότε η ασφάλεια που επιδιώκουμε μπορεί να προστατεύει το σώμα, αλλά δεν προσφέρει ευζωία.
Μόνο επιβίωση καταφέρνουμε έτσι ...
Κι εκείνα αφημένα στο έλεος και τις αποφάσεις μας, από άστεγα καταλήγουν να είναι εγκλωβισμένα, καταπιεσμένα, φοβισμένα.
Το θέμα είναι πως ζουν, όχι που ζουν
Ναι, ο δρόμος έχει κινδύνους. Δεν είναι εύκολη η ζωή εκεί έξω.
Όμως δεν μπορούμε να θεωρούμε εκ των προτέρων ότι η απομάκρυνσή τους είναι σίγουρα η σωστή και η μόνη λύση που θα βελτιώσει τη ζωή τους.
Είναι άλλο να υπάρχει το ενδεχόμενο ενός πιθανού κινδύνου και άλλο να τους επιβάλλουμε εμείς καθημερινά μια ζωή δυσβάσταχτη.
Πρέπει να αξιολογείται αν μπορούν να παραμείνουν, με βάση τη συγκεκριμένη ζωή που έχουν εκεί.
Η σύγκριση που πρέπει να κάνουμε, δεν είναι ανάμεσα σε δύο χώρους, αλλά ανάμεσα σε δύο πραγματικές ζωές.
Δεν υπάρχει μια λύση που να είναι σωστή για όλα τα ζώα.
Η ηλικία, η υγεία, ο χαρακτήρας, οι εμπειρίες, οι ανάγκες και οι συνθήκες μέσα στις οποίες ζει το κάθε ζώο είναι διαφορετικές και παίζουν σημαντικό ρόλο.
Εννοείται πως δεν θα αφήσουμε ένα ζώο αβοήθητο όταν χρειάζεται τη βοήθειά μας.
Ένα τραυματισμένο, ένα άρρωστο ένα μωρό, ένα που κινδυνεύει άμεσα, κάποιο που δεν μπορεί να επιβιώσει εκεί που βρίσκεται, προφανώς χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση.
Κάποιο άλλο όμως, μπορεί να έχει ασφαλή σημεία, να έχει δημιουργήσει κοινωνικές επαφές, ανθρώπους που το φροντίζουν.
Η καλή ζωή δεν εξαντλείται σε ένα μαξιλάρι κι ας είναι μέσα σε κλουβί.
Ούτε κάτω από μια στέγη κι ας είναι χώρος κακοποίησης.
Στον δρόμο τα ζώα μπορούν να ελέγξουν σε έναν βαθμό την έκθεσή τους ώστε να μειώσουν (φεύγοντας) την ένταση του φόβου, μπορούν να επιλέξουν που θα πάνε να προστατευθούν.
Η ελευθερία -παρά τους κινδύνους και τις δυσκολίες- τους επιτρέπει να βιώνουν ποικιλία εμπειριών, να έχουν δυνατότητα επιλογών, να εκφράζουν φυσικές συμπεριφορές, να ζουν και στιγμές χαράς, εξερεύνησης, κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Τους επιτρέπει να έχουν ζωή με δράση, ουσιαστική.
Ζωή πιο κοντά στη φύση και τις ανάγκες τους.
Ναι... Η ζωή στον δρόμο δεν είναι εύκολη...
Αλλά είναι δική τους!
Η απόφαση που κοστίζει...
"Μα το ζώο δεν ξέρει ποιο είναι το καλό του. Εμείς έχουμε την ευθύνη του. Εμείς πρέπει να αποφασίζουμε", θα πει κάποιος.
Το ότι έχουμε τη δυνατότητα να παρεμβαίνουμε στη ζωή τους και να αποφασίζουμε για εκείνα, δεν σημαίνει ότι έχουμε δικαιολογία για οποιαδήποτε απόφαση.
Ούτε δικαίωμα να αποφασίζουμε χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τις ανάγκες τους, χωρίς να εξετάζουμε αν η παρέμβασή μας είναι όντως προς το συμφέρον τους.
Δεν έχει νόημα να προστατεύουμε το σώμα τους όταν ταυτόχρονα πληγώνουμε την ψυχή τους.
Δεν έχει νόημα να πάψουν να φοβούνται την πέτρα που μπορεί να τους πετάξουν, αλλά να φοβούνται το χέρι που τα πλησιάζει.
Να μην πεινάνε, αλλά να ζουν στη μοναξιά.
Να έχουν στέγη, αλλά να μην έχουν χώρο να κινηθούν.
Να είναι "ασφαλή", αλλά να μην νιώθουν ασφαλή και να μη μπορούν να χαρούν.
Να ζουν περισσότερο, αλλά να μη ζουν καλά.
Η αξία της βοήθειας μετριέται κυρίως από την ποιότητα ζωής.
Η ενσυναίσθηση
Άλλοι θα πουν, πως το καλό είναι υποκειμενικό.
Πράγματι, μπορεί να διαφωνούμε για το που πρέπει να ζουν, πόση ελευθερία χρειάζονται, τι είναι αληθινή ασφάλεια, ποια είναι η καλύτερη καθημερινότητά τους κλπ.
Κι αυτό είναι φυσιολογικό.
Γιατί μόνο εκείνα ξέρουν ακριβώς...
Είναι άλλο όμως να μην γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα (ή να μην συμφωνούμε) ποια είναι η καλύτερη ζωή και άλλο να μην αναγνωρίζουμε μια ζωή που εμφανώς τα βλάπτει.
Να μπαίνουμε στη θέση τους... Αυτό έχει αξία.
Να νοιαζόμαστε για το πως αισθάνονται, να τα κατανοούμε και να τα σεβόμαστε.
Ο εγκλεισμός δεν γίνεται "καλό" επειδή τον ονομάσαμε ασφάλεια.
Ούτε ο πόνος και ο φόβος επειδή τα ονομάσαμε εκπαίδευση.
Η ισόβια μοναξιά δεν γίνεται ευζωία επειδή υπάρχει ένα γεμάτο μπολ και μια στέγη.
Και δεν αμφισβητείται η πρόθεση και η ανάγκη μας να βοηθήσουμε και να προστατεύσουμε ένα ζώο που χρειάζεται τη βοήθειά μας.
Η καλή πρόθεση όμως, είναι μόνο η αρχή της ευθύνης μας.
Αυτό που έχει σημασία είναι το αποτέλεσμα και τι ζωή θα ακολουθήσει.
Δεν μας χρωστάνε τίποτα...
Το ότι χρειάζονται την βοήθειά μας και αποφασίζουμε για εκείνα, δεν σημαίνει ότι παύουν να είναι ξεχωριστές υπάρξεις με ανάγκες, επιθυμίες, συναισθήματα, προσωπικότητα.
Δεν σημαίνει ότι έχασαν το δικαίωμα να ζουν με επιλογές, με ελευθερία, με αξιοπρέπεια.
Γιατί η ζωή είναι δική τους!
Τα ζώα δεν είναι ιδιοκτησία μας.
Δεν μας χρωστάνε τίποτα.
Εμείς τους χρωστάμε... Κυρίως σεβασμό!
Έχουμε ηθική υποχρέωση να δημιουργούμε συνθήκες τέτοιες ώστε να ζουν με ασφάλεια, χωρίς να τους στερούμε την ελευθερία.
Να έχουν φροντίδα χωρίς να ασκούμε ασφυκτικό έλεγχο, χωρίς να τους δημιουργούμε φόβο και πόνο.
Να έχουν μια ζωή καλύτερη από αυτή που θελήσαμε να "σώσουμε".
Κι αυτό σημαίνει πως η βοήθεια δεν τελειώνει όταν κλείσει η πόρτα πίσω τους. Εκεί ακριβώς αρχίζει...
Το "δεν μπορώ" δεν σημαίνει δεν νοιάζομαι
Και επειδή παίρνουμε αυτή την ευθύνη, πρέπει να είμαστε ειλικρινείς και με το τι μπορούμε πραγματικά να τους προσφέρουμε.
Οφείλουμε να εξετάσουμε πολύ καλά την απόφασή μας και να αναρωτηθούμε, αν μπορούμε πραγματικά να ανταποκριθούμε.
Το να μην αναλαμβάνουμε κάτι που δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε σωστά, είναι μια πολύ υπεύθυνη και συνετή πράξη.
Δεν είναι κακό να πούμε "δεν μπορώ".
Κακό είναι να τα καταδικάζουμε σε μια καθημερινότητα που δεν αντέχεται και σε μια ζωή που δεν τους αξίζει.
Κακό είναι να κλέβουμε την αξιοπρέπειά τους.
Η συνύπαρξη
Τα άστεγα ζώα είναι συμπολίτες μας!
Είναι συνοδοιπόροι, είναι φίλοι μας.
Βρέθηκαν στον δρόμο χωρίς να είναι επιλογή τους, γιατί δυστυχώς κάποιοι άνθρωποι επέλεξαν-αποφάσισαν να τους στερήσουν το σπίτι, την οικογένεια, τη φροντίδα, αφήνοντάς τα στην τύχη τους και αναγκάζοντας τα να τα βγάλουν πέρα μόνα τους.
Επίσης, κάποια μπορεί να χάθηκαν και να παρέμειναν στον δρόμο (αν δεν είχαν microchip), κάποια μπορεί να γεννήθηκαν εκεί.
Όμως το ότι δεν έχουν σπίτι, το ότι βρίσκονται στον δρόμο, δεν τους αφαιρεί την αξία.
Τα άστεγα ζώα δεν είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να εξαφανίζουμε όπως όπως για να "καθαρίζουμε" τους δρόμους.
Το πρόβλημα είναι η νοοτροπία μας, η έλλειψη παιδείας, η δυσκολία μας να τα κατανοήσουμε, να μάθουμε να επικοινωνούμε μαζί τους, να συνυπάρχουμε.
Μήπως ήρθε καιρός να αρχίσουμε να βλέπουμε διαφορετικά κάποια πράγματα;
Να τα αγκαλιάσουμε με κατανόηση και καλοσύνη για να σταματήσουν να γεμίζουν τα κάθε λογής κλουβιά με πλάσματα που στερούνται την ελευθερία τους και την πραγματική ζωή;
Να σταματήσουμε να γινόμαστε η αιτία να υπάρχουν ψυχές φοβισμένες και δυστυχισμένες;
Αφού εμείς δημιουργήσαμε αυτή την πραγματικότητα, ας μάθουμε να την διαχειριζόμαστε με τρόπο που να βοηθάει πραγματικά τα ζώα και όχι μόνο την ανάγκη μας να αισθανθούμε ότι κάναμε το σωστό με την απομάκρυνσή τους.
Μια πολιτισμένη κοινωνία δεν κρίνεται από το πόσα ζώα μάζεψε από τους δρόμους.
Κρίνεται από το πως τους συμπεριφέρεται εκεί έξω και πόσο προσπάθησε να κάνει καλύτερη τη ζωή τους.
Και δεν προστατεύει μόνο τον άνθρωπο από οτιδήποτε διαφορετικό ή απρόβλεπτο.
Μαθαίνει να συνυπάρχει και με τα ζώα με σεβασμό.
Αναγνωρίζει τις όποιες δυσκολίες, δεν δημιουργεί συγκρούσεις, μειώνει όσο γίνεται τους κινδύνους, παρέχει φροντίδα και προστασία, τα αντιμετωπίζει με συμπόνια και υπομονή όταν εμφανιστούν προβλήματα, αναζητά λύσεις, προλαμβάνει και προσαρμόζεται.
Δεν χρειάζεται να αγαπάμε όλοι τα ζώα για να τους αναγνωρίσουμε το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή ζωή. Όπου κι αν ζουν...
Γιατί η ζωή είναι δική τους!
Η πραγματική σωτηρία
Πριν πούμε λοιπόν για άλλη μια φορά "το έσωσα", να κοιτάξουμε όχι μόνο αν είναι ζωντανό, ασφαλές και ταϊσμένο ένα ζώο, αλλά αν τελικά του προσφέραμε τη ζωή που χρειαζόταν και όχι μια ζωή που προσπαθεί να αντέξει.
Και προπάντων να αναρωτηθούμε, αν είμαστε αντάξιοι της εμπιστοσύνης που μας έδειξε.
Και αυτό, είναι ίσως το πιο δύσκολο που έχουμε να αποδεχθούμε...
Ελένη Κασπίρη
Υ.Γ. Το κείμενο αυτό συνεχίζει και αναπτύσσει ιδέες που είχα διατυπώσει σε παλαιότερο κείμενο και περιλαμβάνει ορισμένα αποσπάσματα:
“Η κλεμμένη αξιοπρέπεια του σκύλου”, 01/12/2024