Πεθαίνουν, δεν ψοφάνε
Πεθαίνουν, δεν ψοφάνε...
Ο διάλογος δύο μικρών παιδιών με οδήγησε να γράψω αυτό το κείμενο, παρόλο που ήταν μια σκέψη που είχα εδώ και πολύ καιρό.
Σε ένα δημοτικό σχολείο, στο μάθημα φιλοζωίας, μετά την ερώτηση που κάνω πάντα στα παιδιά αν έχουν κάποιο ζωάκι, μου απαντά ο Γιάννης, ένα δεκάχρονο αγόρι: "Είχαμε σκύλο αλλά ψόφησε".
Τότε πετάγεται η Χριστίνα (συμμαθήτρια του) και του λέει: "Πέθανε, δεν ψόφησε".
Και ο Γιάννης της απαντάει: "Ο μπαμπάς μου είπε ότι ψόφησε".
Η απάντηση της Χριστίνας με συγκίνησε, μου έδωσε χαρά και μου χάρισε ελπίδα!
Η απάντηση του Γιάννη μου θύμισε πόσο μεγάλη είναι η ευθύνη των ενηλίκων. Και επιβεβαίωσε για ακόμα μια φορά, πόσο επηρεάζονται τα παιδιά και διαμορφώνουν τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τον κόσμο (καθημερινά όλες τις ώρες) από όσα ακούνε στο σπίτι.
Μαθαίνουν από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε και χωρίς να το σκεφτόμαστε πολλές φορές. Και όχι μόνο από όσα τους διδάσκουμε.
Και τα δύο αυτά παιδιά, απλά είπαν αυτό που είχαν ακούσει.
Για αιώνες τα ζώα αντιμετωπίζονταν ως ιδιοκτησία, εργαλεία ή αντικείμενα.
Οι λέξεις ιδιοκτήτης, αφεντικό, υπακοή και υποταγή, αδέσποτο και δεσποζόμενο, ψόφησε, εκφράζουν αυτήν ακριβώς την αντίληψη.
Όχι ότι σήμερα αυτή η νοοτροπία έχει εκλείψει.
Υπάρχουν ακόμη πολλοί άνθρωποι που βλέπουν τα ζώα με αυτόν τον τρόπο. Αλλά πιστεύω, πως (έστω και αργά) εξελισσόμαστε ως κοινωνία.
Σήμερα γνωρίζουμε ξεκάθαρα μέσα από τη σχέση μας μαζί τους και η επιστήμη το επιβεβαιώνει, ότι τα ζώα είναι συναισθανόμενα πλάσματα. Αγαπούν, φοβούνται, χαίρονται, υποφέρουν, δημιουργούν δεσμούς, θρηνούν απώλειες, προστατεύουν τα μωρά τους, παλεύουν για τη ζωή τους και πολλά άλλα όπως κι εμείς.
Και γι' αυτό τους οφείλουμε σεβασμό!
Όλο και περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν τον σκύλο ή τη γάτα τους μέλος της οικογένειάς τους και υιοθετούν λέξεις όπως κηδεμόνας, επικοινωνία, άστεγο, πέθανε ή έφυγε.
Οι λέξεις αυτές δείχνουν μια διαφορετική σχέση. Δείχνουν οικειότητα, τρυφερότητα, σεβασμό.
Δεν είναι μόνο ο τρόπος που φερόμαστε στα ζώα, αλλά και ο τρόπος που μιλάμε γι' αυτά. Γιατί φανερώνει το πως τα βλέπουμε και την θέση που τους δίνουμε στη ζωή μας.
Καμία ζωή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ιδιοκτησία.
Τα ζώα δεν είναι αντικείμενα.
Δεν είναι πράγματα ούτε περιουσιακά στοιχεία για να αποτελούν κτήματα κάποιου.
Μπορούμε να έχουμε στην κατοχή μας ένα σπίτι, ένα αυτοκίνητο, ένα βιβλίο.
Όχι ζωές... Όχι ψυχές...
Τα ζώα είναι μοναδικά και υπέροχα πλάσματα με την δική τους ξεχωριστή αξία!
Τους αξίζει να ζουν με αξιοπρέπεια! Όχι για να ικανοποιούν τις δικές μας επιθυμίες ή και παραξενιές.
Τα φροντίζουμε, τα προστατεύουμε και αναλαμβάνουμε την ευθύνη τους.
Γινόμαστε οικογένεια!
Είμαστε κηδεμόνες, συνοδοιπόροι, προστάτες.
Όχι αφέντες... Όχι δεσπότες...
Όλα αυτά τα χρόνια μέσα στην εκπαίδευση, έχω ακούσει από αμέτρητους ανθρώπους -ακόμη και ανθρώπους με "μόρφωση" - να λένε:
"Είχα έναν σκύλο (ή γάτα), τον αγαπούσα, αλλά ψόφησε".
Κάποιοι βλέποντας το ξάφνιασμά μου, έλεγαν:
"Μην κολλάς στις λέξεις".
Τότε όμως γιατί μας ενοχλούν οι βρισιές, οι προσβολές, τα αρνητικά σχόλια;
Και από την άλλη, γιατί μας συγκινούν τα όμορφα λόγια, μας δίνουν χαρά τα εύσημα, τα λόγια αναγνώρισης;
Γιατί οι λέξεις έχουν δύναμη!
Κουβαλάνε ιστορία, διαμορφώνουν αντιλήψεις, εκφράζουν αξίες και συναισθήματα, μας συνδέουν με τους άλλους, βοηθάνε να επικοινωνούμε, επηρεάζουν.
Η λέξη ψόφος σήμερα έχει αρνητική χρήση.
Δεν είναι τυχαίο ότι την συναντάμε κυρίως σε βρισιές, κατάρες και εκφράσεις που περιγράφουν δυσάρεστες καταστάσεις: Κακό ψόφο, να ψοφήσεις, ψοφόκρυο, ψοφάω στην πείνα, ψοφάω από την κούραση, ψόφια κατάσταση, ψόφια αγορά, ψόφια πράγματα και πολλά ακόμη.
Από όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει κάποια χρήση της με θετική ή έστω ουδέτερη σημασία.
Πως γίνεται λοιπόν αυτή η λέξη να θεωρείται κατάλληλη για να περιγράψει τον θάνατο ενός πλάσματος που αγαπήσαμε;
Ενός πλάσματος που μας χάρισε δεκαπέντε ή και περισσότερα χρόνια συντροφιάς, αφοσίωσης, ανιδιοτελούς αγάπης και χαράς;
Που σημάδεψε βαθιά την ζωή μας στο πέρασμά του και άφησε ένα μεγάλο κενό με το φευγιό του;
Το ελάχιστο που του οφείλουμε είναι να μιλάμε με σεβασμό για τον θάνατό του.
Είναι ένας μικρός φόρος τιμής στη μνήμη μιας ζωής που έφτασε στο τέλος της.
Οι λέξεις δεν αλλάζουν το γεγονός.
Ούτε αυξάνουν ή μειώνουν την αξία του ζώου.
Αλλάζουν όμως τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να το αντιμετωπίσουμε και τον τρόπο που το θυμόμαστε.
Αλλάζουν εμάς...
Γιατί οι λέξεις που χρησιμοποιούμε διαμορφώνουν τη στάση μας απέναντι στη ζωή.
Αλλάζουν και τον κόσμο...
Κάθε φορά που επιλέγουμε μια λέξη με περισσότερο σεβασμό για τα ζώα, ίσως κάνουμε ένα μικρό βήμα για να γίνει ο κόσμος λίγο πιο ανθρώπινος.
Εκείνα δεν μπορούν να διεκδικήσουν τον σεβασμό που τους αξίζει. Αυτή είναι δική μας ευθύνη.
Και ίσως ο σεβασμός να αρχίζει από μια λέξη.
Γιατί για εκείνους που αγαπήσαμε, που μοιραστήκαμε τη ζωή μας μαζί τους και που άφησαν το αποτύπωμά τους στην καρδιά μας, δεν λέμε ότι ψόφησαν. Λέμε ότι πέθαναν.
Και μπορεί να μην είναι πια εδώ...
Θα είναι όμως στα λόγια μας, στις λέξεις που θα ακούνε τα παιδιά μας.
Και μέσα από αυτές θα μάθουν πόση αξία δίνουμε σε κάθε ζωή.
Ελένη Κασπίρη