Έχουμε το θάρρος να ακούμε τα παιδιά;
Έχουμε το θάρρος να ακούμε τα παιδιά;
Τα τελευταία δέκα χρόνια που επισκέπτομαι σχολεία για τα μαθήματα φιλοζωίας, έχω ακούσει εκατοντάδες ερωτήσεις από παιδιά.
Ερωτήσεις απλές, αλλά και δύσκολες. Αναπάντεχες κάποιες φορές.
Και χρειάζεται μεγάλη προσοχή στις απαντήσεις, ώστε τα παιδιά να κατανοήσουν νέα πράγματα, χωρίς να νιώσουν ότι όσα έχουν μάθει ήταν λάθος ή ότι πρέπει να αμφισβητήσουν τους ανθρώπους που εμπιστεύονται.
Τους μιλάμε για τα συναισθήματα των ζώων, τις ανάγκες και τα δικαιώματά τους, τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση.
Μιλάμε για τα άστεγα ζώα, την εγκατάλειψη, την υπεύθυνη κηδεμονία, τη φροντίδα και πολλά ακόμη.
Δίνουμε πολύ μεγάλη σημασία στην ελευθερία.
Μάλιστα το πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα σημαντικό κομμάτι στην αρχή και κλείνει με φωτογραφίες ελεύθερων και εγκλωβισμένων ζώων δίπλα-δίπλα.
Ζητάμε από τα παιδιά να μας πουν ποια θεωρούν ότι είναι η εικόνα που πρέπει να βλέπουμε.
Όλα τα παιδιά, ακόμη και τα νήπια, αμέσως επιλέγουν εκείνη όπου τα ζώα είναι ελεύθερα.
Στον παραλληλισμό βλέπουν την τεράστια διαφορά.
Σε ένα από τα μαθήματα, ένα αγοράκι της Δ΄ δημοτικού, με αφορμή τη συζήτηση για την ελευθερία, σήκωσε το χέρι του και με ρώτησε:
"Γιατί πρέπει να εκπαιδεύουμε τους σκύλους μέσα σε κλουβί;"
Δεν είχα δεχθεί ξανά μια τέτοια ερώτηση και ξαφνιάστηκα.
Και για να είμαι ειλικρινής, χάρηκα που την άκουσα.
Πριν προλάβω να απαντήσω, συνέχισε:
"Ο Ρεξ ο σκύλος μου δεν κάνει κάτι άσχημο.
Θέλει να είναι κοντά μας στον καναπέ, χοροπηδάει από τη χαρά του όταν μας βλέπει, έρχεται στο τραπέζι δίπλα μας όταν τρώμε.
Οι γονείς μου όμως λένε πως είναι άτακτος και δεν υπακούει.
Τον πήγαν για εκπαίδευση και τους είπαν να τον κλείσουν μέσα στο κλουβί, αλλά δεν του αρέσει καθόλου.
Κλαίει και προσπαθεί να βγει και δεν μπορώ να τον βλέπω έτσι. Τους λέω να τον βγάλουν, αλλά μου λένε ότι έτσι θα μάθει.
Γι’ αυτό ρωτάω κυρία… γιατί εγώ τους είπα να μην τον εκπαιδεύσουν…"
Πόση αλήθεια είχε αυτή η αθώα παιδική ερώτηση;
Το παιδάκι δεν έβλεπε έναν άτακτο, ανυπάκουο σκύλο.
Έβλεπε τον Ρεξ, τον σκύλο του που αγαπάει. Που χαίρεται όταν βλέπει την οικογένειά του και θέλει να βρίσκεται κοντά τους.
Δεν ήθελε να τον αλλάξει.
Τα παιδιά βλέπουν κάποια πράγματα με έναν διαφορετικό τρόπο από εμάς τους μεγάλους.
Εμείς αγαπάμε τον σκύλο μας, αλλά πολλές φορές απαιτούμε να αλλάξει και να συμπεριφέρεται όπως εμείς θέλουμε και όπως μας βολεύει... Και όχι να προσπαθήσουμε να τον καταλάβουμε.
Τι σημαίνει πραγματικά εκπαίδευση;
Εξήγησα στο παιδάκι πως η σωστή εκπαίδευση δεν είναι να κάνουμε τον σκύλο να υπακούει τυφλά και να συμπεριφέρεται όπως βολεύει εμάς.
Είναι να μπορούμε να επικοινωνούμε μαζί του.
Να μάθουμε τη δική του γλώσσα για να καταλαβαίνουμε τι μας λέει, τι νιώθει, τι θέλει και τι έχει ανάγκη.
Και μετά, με σεβασμό να του δείξουμε τους κανόνες που θα βοηθήσουν να ζούμε όλοι όμορφα και ήρεμα μαζί.
Για τον Ρεξ αυτές οι συμπεριφορές είναι απολύτως φυσιολογικές, αλλά κάποιες φορές μπορεί να δυσκολεύουν τη συμβίωση.
Όμως δεν χρειάζεται να του επιβάλλουμε (τους κανόνες) στερώντας του την ελευθερία, αλλά να αναζητούμε τρόπους που θα τον βοηθούν να κατανοήσει τι του ζητάμε.
Όταν μαθαίνει και ο δάσκαλος
Κάποια στιγμή παρεμβαίνει ο δάσκαλος και λέει:
"Παιδιά, σήμερα μάθαμε κάτι πολύ σημαντικό.
Και θα σας πω, ότι ούτε εγώ το είχα σκεφτεί έτσι.
Ότι εμείς οι άνθρωποι πρέπει να μαθαίνουμε για να βοηθήσουμε τους σκύλους να ζουν μαζί μας χωρίς να τους κλειδώνουμε, χωρίς να τους καταπιέζουμε και χωρίς να φοβούνται.
Τι θα κάνετε όταν πάτε σπίτι;"
"Θα το πούμε στους γονείς μας" πετάχτηκε αμέσως ένα παιδί.
"Ακριβώς, θα μεταφέρουμε όσα μάθαμε σήμερα" είπε ο δάσκαλος.
Όσα μας διδάσκουν τα παιδιά
Σ’ εκείνη τη σχολική αίθουσα έγινε κάτι πολύ σημαντικό.
Μια τάξη παιδιών του δημοτικού άρχισε να βλέπει με διαφορετικό μάτι κάτι που οι μεγάλοι θεωρούμε αυτονόητο και σωστό.
Και ένας δάσκαλος είχε το θάρρος να παραδεχθεί μπροστά στους μαθητές του ότι κι εκείνος έμαθε κάτι καινούργιο.
Κάποιες φορές μαθαίνουμε από τα παιδιά.
Από τις ερωτήσεις τους, από την αθωότητα, από την ενσυναίσθησή τους.
Γιατί η ενσυναίσθηση αρχίζει όταν σταματάμε να προσπαθούμε να κάνουμε τον άλλο να συμπεριφέρεται όπως θέλουμε και αρχίζουμε να νοιαζόμαστε για τα δικά του συναισθήματα, τις ανάγκες και τις επιθυμίες του.
Και αυτός είναι ο σκοπός των μαθημάτων.
Να μάθουμε στα παιδιά να σέβονται την κάθε ζωή.
Και όλα αυτά δεν αφορούν μόνο τα ζώα.
Αφορούν τον τρόπο με τον οποίο θα φερθούν αύριο και στους ανθρώπους γύρω τους.
Κάθε φορά που ένα παιδί μαθαίνει να σέβεται ένα ζώο, να αναγνωρίζει τη διαφορετικότητα, να μη χρησιμοποιεί τη δύναμή του για να επιβάλλεται στον πιο αδύναμο, να αναζητά λύσεις χωρίς βία, να αντιστέκεται στην αδικία και στην σκλαβιά ενός ζώου, τότε κάνουμε ένα βήμα προς έναν πιο δίκαιο κόσμο.
Γιατί τα παιδιά είναι οι άνθρωποι που θα διαμορφώσουν το αύριο.
Κι εμείς έχουμε χρέος να προσπαθούμε -όσο μπορούμε- να τους περνάμε τα σωστά μηνύματα.
Κάθε φορά που ένα παιδί γυρίζει στο σπίτι και λέει στους γονείς του: "Σήμερα μάθαμε αυτό…"
Ίσως τότε να αρχίζει πραγματικά η αλλαγή.
Γιατί δεν έρχεται πάντα με μεγάλα λόγια, μεγάλες πράξεις και τυμπανοκρουσίες.
Μπορεί να ξεκινήσει από το χέρι ενός μικρού παιδιού που σηκώνεται μέσα σε μια σχολική αίθουσα για να κάνει μια ερώτηση.
Και το πιο σημαντικό δεν είναι να έχουμε πάντα μια έτοιμη απάντηση στις ερωτήσεις τους, αλλά να έχουμε το θάρρος να ακούσουμε τις ερωτήσεις τους και όσα προσπαθούν να μας πουν.
Να ακούμε…
Πριν προσπαθήσουμε να αλλάξουμε τον άλλον...
Ελένη Κασπίρη